From inequalities to vulnerability paradoxes: juxtaposing older adults’ heat mortality risk and heat experiences
Rosnące temperatury na całym świecie, w tym w Europie, stanowią jedno z największych zagrożeń dla zdrowia i dobrego samopoczucia ludzi. Różne rodzaje nierówności, determinowane przez wiek, płeć, izolację, status społeczno-ekonomiczny, zawód, życie w mieście i stan zdrowia, zwiększają ryzyko śmiertelności związanej z upałem i negatywnie wpływają na codzienne doświadczenia ludzi w okresie letnim.
Nasze badanie wykorzystuje interdyscyplinarne podejście, aby zanalizować, w jaki sposób przecinające się nierówności generują podatność na stres cieplny wśród osób starszych (65+) w dwóch miastach europejskich: Warszawie i Madrycie. Łączymy trzy podejścia metodologiczne zestawiające dane ilościowe i jakościowe: (1) analizę epidemiologiczną wykorzystującą codzienne dane dotyczące śmiertelności w Warszawie i Madrycie w połączeniu z danymi dotyczącymi temperatury ze stacji meteorologicznych z HadISD; (2) regresję OLS opartą na badaniu przeprowadzonym w Warszawie i Madrycie w 2022 r.; i (3) wywiady grupowe przeprowadzone w Warszawie w 2021 r.
Nasze dane potwierdzają, że dobry stan zdrowia i sytuacja finansowa chronią ludzi zarówno przed ryzykiem śmierci, jak i negatywnymi doświadczeniami związanymi z upałem. Co ciekawe, zarówno korzystanie z klimatyzacji (A/C), jak i aktywność fizyczna zwiększają negatywne doświadczenia związane z upałem zgłaszane przez osoby uczestniczące w badaniach. Zidentyfikowaliśmy dwa paradoksy związane z podatnością/wrażliwością na stres cieplny (vulnerability paradoxes), rozumiane jako sytuacje, w których osoba lub grupa może być bardziej narażona, ale nie doświadczać ani nie odczuwać negatywnych skutków upału. Paradoksy te dotyczą najstarszych dorosłych (80+) i osób starszych mieszkających samotnie w obu miastach.
Nasz artykuł pokazuje, że badania nad podatnością i wrażliwością na upał oraz adaptacją muszą obejmować zarówno duże zbiory danych, jak i oddolne, zlokalizowane dane oparte na indywidualnych doświadczeniach. Łączenie różnych metod i podejść dyscyplinarnych umożliwia identyfikację czynników nierówności i paradoksów związanych z podatnością/wrażliwością na stres cieplny (vulnerability paradoxes), które pozostają niezauważone, jednocześnie zwiększając podatność ludzi na stres cieplny.
Artykuł dostępny tu: https://ehjournal.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12940-025-01179-2
Cytowanie: Wrotek, M., et al. (2025) „From inequalities to vulnerability paradoxes: juxtaposing older adults’ heat mortality risk and heat experiences”. Environmental Health 24, 24. https://doi.org/10.1186/s12940-025-01179-2
